სეისმოლოგი ნინო წერეთელი ნეპალში მომხდარ სტიქიურ კატასტროფას სოციალურ ქსელში ეხმიანება.
"26 აგვისტოს 2026 წლის ნეპალის კატასტროფა.
ჯპტ
გავრცელებული ფორმულირება, თითქოს „ჰესის კაშხალი ჩამოინგრა“, ამ ეტაპზე არასწორია.
არსებული მონაცემებით, კატასტროფა ხელოვნური კაშხლის ავარიით არ დაწყებულა.
რა მოხდა სინამდვილეში
ყველაზე სანდო ამჟამინდელი სურათი ასეთია:
მყინვარის/კლდის უზარმაზარი მასა ჩამოიშალა → ჩავარდა Lhende Khola-ს ხეობაში → მდინარე დროებით გადაკეტა → წარმოიქმნა ბუნებრივი ნაყარი კაშხალი და მის უკან წყალი დაგუბდა → ეს ბუნებრივი კაშხალი ნაწილობრივ გაირღვა → ქვემოთ წამოვიდა წყლის, ყინულის, ქანების და ნატანის გიგანტური ტალღა.
სატელიტურ სურათებზე ჩანს, რომ დაახლოებით 5,200 მ სიმაღლეზე მდებარე მყინვარის მნიშვნელოვანი ნაწილი მოწყდა და დაახლოებით 1,200 მ-ზე მეტი ვერტიკალური სხვაობით დაეშვა ხეობაში. Reuters-ის მიერ გამოკითხული სპეციალისტებიც ამას ice-rock avalanche-ს — ყინულ-კლდოვან ზვავს — უწოდებენ. �
Reuters +1
ნეპალის ჰიდროლოგიის სამსახურის უახლესი შეფასებით, ჩამოტანილმა მასალამ მდინარე ნეპალ-ჩინეთის საზღვრის ხიდიდან დაახლოებით 20 კმ ზემოთ გადაკეტა, შექმნა დროებითი ტბა და მისი გარღვევისას წამოვიდა კატასტროფული ტალღა. �
Kathmandu Post
მიწისძვრამ გამოიწვია?
ეს ჯერ დადგენილი არ არის. თავდაპირველად გავრცელდა ინფორმაცია დაახლოებით M4.4 მიწისძვრის შესახებ და გაჩნდა ვერსია, რომ მან ჩამოშლა გამოიწვია. მაგრამ ICIMOD-ი ბევრად ფრთხილია: სეისმომეტრებმა მართლაც ჩაწერეს ძლიერი სიგნალი, თუმცა ჯერ გაურკვეველია, ეს იყო მიწისძვრა, რომელმაც ზვავი გამოიწვია, თუ თვითონ უზარმაზარი ზვავის დაცემა დაფიქსირდა როგორც სეისმური სიგნალი. ამიტომ ამ წუთში „მიწისძვრამ გამოიწვია“ როგორც დადასტურებულ ფაქტს არ ვიტყოდი. �
ICIMOD
ძლიერი წვიმაც მთავარი მიზეზი, როგორც ჩანს, არ ყოფილა — იმ რაიონში მნიშვნელოვანი ნალექი არ დაფიქსირებულა. �
Kathmandu Post
მაშ, რა სიმძლავრის კაშხალი დაინგრა?
აი აქ არის მთავარი დაბნეულობა: კატასტროფის გამომწვევი კაშხალი ჰესი არ ყოფილა და მას MW-ში სიმძლავრე საერთოდ არ აქვს.
ეს იყო ყინულის, კლდისა და ნატანისგან რამდენიმე წუთში/საათში წარმოქმნილი ბუნებრივი landslide/debris dam.
სამაგიეროდ, წყალდიდობამ უამრავი ჰესი დააზიანა. ბოლო მონაცემებით 431.1 MW მოქმედი გენერაცია გამოეთიშა ნეპალის ქსელს, ხოლო დაზიანებული მოქმედი და მშენებარე პროექტების საერთო სიმძლავრე დაახლოებით 748–753 MW-მდეა. �
Setopati +1
მათ შორისაა 216 MW Upper Trishuli-1 (მშენებარე), 120 MW Rasuwa Bhotekoshi, 111 MW Rasuwagadhi, 78 MW Sanjen Khola, 60 MW Upper Trishuli-3A, 22 MW Chilime და სხვა სადგურები. �
waterpowermagazine.com +1
ანუ თუ სადმე წერენ „216-მეგავატიანი კაშხალი ჩამოინგრა“, ამას სიფრთხილით უნდა მოვეკიდოთ: 216 MW არის Upper Trishuli-1 ჰესის საპროექტო სიმძლავრე, მაგრამ დღევანდელი კატასტროფის გამომწვევი მისი კაშხლის გარღვევა არ ყოფილა.
და ყველაზე საინტერესო რატომ ჩანს ღვარცოფი თითქოს დინების საწინააღმდეგოდ მიდის?
ეს ფიზიკურად სრულიად შესაძლებელია.
წარმოიდგინე ვიწრო ხეობა, რომელშიც მდინარე ქვემოთ მიედინება. ახლა გვერდიდან უზარმაზარი კლდოვან-ყინულოვანი მასა რამდენიმე ათეული მეტრი/წმ სიჩქარით ჩაეჯახა მდინარეს.
→ მდინარე უცებ გადაიკეტა.
→ ჩამოშლილმა მასამ წყალი ორივე მხარეს გამოაძევა.
→ ქვემოთ წარმოიქმნა კატასტროფული ტალღა.
→ მაგრამ გადაკეტვის ზემოთ წყლის დონემ სწრაფად დაიწყო აწევა და წყალი/ნატანი გავრცელდა ზემოთ, ანუ ჩვეულებრივი დინების საწინააღმდეგო მიმართულებითაც.
ჰიდრავლიკაში ეს არის backwater / upstream-propagating surge.
მდინარის ძირითადი დინების მიმართულება არ შეცვლილა; უბრალოდ ძლიერი დაბრკოლების წარმოქმნისას წნევისა და წყლის დონის ცვლილების ტალღა upstream-შიც ვრცელდება. Landslide dam-ებისთვის სწორედ „upstream backwater flooding“ არის ერთ-ერთი ტიპური ეფექტი. �
ScienceDirect +1
ამას ემატება მეორე ეფექტიც:
თვითონ ზვავის მასა მდინარეს შეიძლება გვერდიდან ან ირიბად დაეჯახოს. უზარმაზარი იმპულსის გამო წყლისა და ტალახის ნაწილი პირდაპირ ზემოთ, upstream მიმართულებით გაისროლოს. შემდეგ, როდესაც ბუნებრივი კაშხალი გაირღვევა, ძირითადი მასა უკვე ქვემოთ გაექანება.
ამიტომ ვიდეოში რასაც ხედავ — თითქოს „ღვარცოფი მდინარის საპირისპიროდ მოდის“ — სულაც არ არის ფიზიკურად უცნაური.
პირიქით, ასეთი მასშტაბის უეცარი ხეობის ჩახერგვისას ეს საკმაოდ ლოგიკური მოვლენაა.
და კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ამბავი:
საფრთხე ჯერ დასრულებული არ არის. ზედა ხეობაში ჩამოშლილი მასის ნაწილი კვლავ ბლოკავს მდინარეს და სპეციალისტები მეორე მოულოდნელი ტალღის შესაძლებლობასაც განიხილავენ. - წერს ნინო წერეთელი "ფეისბუკში".